Minimalne standardy w zakresie prawa, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw

Każdego roku blisko 75 mln obywateli państw Unii Europejskiej pada ofiarą przestępstwa (szacunku Komisji Europejskiej). Przyjęta 14 listopada 2012 r. dyrektywa ustanawiająca minimalne standardy w zakresie prawa, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw ujednoliciła zasady ich traktowania na terenie Unii Europejskiej. Zniesienie granic i możliwość swobodniejszego przemieszczania się mieszkańców sprawiły, że konieczne stały się zmiany w prawie, które umożliwiłyby równe traktowanie ofiar przestępstw bez względu na kraj, w którym obecnie przebywają oraz traktowanie ich bez dyskryminacji i z szacunkiem.

Dyrektywa zapewnia ofiarom przestępstw prawo do informacji na temat przysługujących im praw, postępowania w ich sprawie oraz wszelkich form pomocy, jaką mogą uzyskać od organów krajowych. Bardzo ważnym jest zapis o prawie do rozumienia i bycia rozumianym, który mówi o tym, że komunikacja z ofiarami powinna odbywać się za pomocą zrozumiałego dla nich języka. Podkreśla również dostosowanie formy komunikacji do potrzeb osoby poszkodowanej przestępstwem dotyczących jej wieku, języka, jakim się posługuje czy niepełnosprawności. Ofiary przestępstw mają prawo do wsparcia służb, a pomoc ma być bezpłatna, poufna i nie wykluczać osób, które nie złożyły zawiadomienia o przestępstwie. Prawo do udziału w postępowaniu karnym mówi o bardziej aktywnej roli osób poszkodowanych przestępstwem w procesie karnym. Nadaje ofiarom prawo do odwoływania się w sytuacji, gdy jakiś organ nie chce podjąć ścigania sprawcy i prawo do uzyskania odszkodowania. Kwestia chronienia ofiar przed sprawcą i przed systemem sądownictwa karnego zawarta jest w prawie do ochrony. Służby krajowe mają obowiązek rozpoznać sytuację zagrożenia i udzielić ofierze niezbędnego wsparcia, włączając w to pomoc prawną, zapewnienie zakwaterowania i pomoc lekarską. Prawo członków rodzin ofiar nadaje im takie same prawa, jak osobom bezpośrednio poszkodowanym przez przestępstwo, umożliwiając korzystanie ze wsparcia i ochrony.

Dyrektywa kładzie nacisk na pomoc osobom pokrzywdzonym przestępstwem, które są szczególnie bezbronne i zagrożone, takie jak ofiary przestępstw seksualnych i przemocy domowej, oraz przestępstw popełnionych ze względu na płeć, podkreślając specyficzny związek ze sprawcą.

W Polsce działa sieć Ośrodków Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem, oferujących pomoc psychologiczną, prawną i materialną dla ofiar przestępstw. Na stronie internetowej www.pokrzywdzeni.gov.pl można znaleźć informacje o prawach osób pokrzywdzonych przestępstwem, adresy ośrodków pomocy, organizacji pozarządowych i instytucji, które udzielają pomocy osobom pokrzywdzonym. Strona zawiera informacje podane w komunikatywny i prosty sposób, bez specjalistycznego żargonu, by każdy mógł bez problemu odnaleźć potrzebne dla siebie dane.

Przemysław Hirniak